 |
Alergeny - substancje, które u osób nadwra¿liwych wywo³uj¹ reakcjê alergiczn¹. Wœród alergenów pokarmowych poza bia³kami mleka krowiego (alergia na nie mija zwykle do koñca 3. roku ¿ycia) najczêœciej i najmocniej uczulaj¹ jajka, truskawki, pomidory, seler, orzechy, kakao, czekolada, ryby, owoce cytrusowe, soja. Wœród py³ków prym wiod¹ trawy, brzoza, leszczyna i olcha. Do najsilniejszych alergenów pochodzenia zwierzêcego nale¿¹ roztocze, sierœæ kota i konia.
Alergia - nadwra¿liwoœæ organizmu na obce bia³ka (np. bia³ka mleka krowiego, py³ków roœlin, wydzielin zwierz¹t). Uk³ad odpornoœciowy alergika traktuje je jak szkodliwe cz¹steczki i produkuje przeciw nim specyficzne przeciwcia³a IgE. Wi¹¿¹ siê one z tzw. komórkami tucznymi (rozsianymi we wszystkich tkankach) i gdy wyimaginowany wróg wtargnie do organizmu, uwalniaj¹ z nich histaminê i inne mediatory reakcji alergicznej. Te zaœ wywo³uj¹ najrozmaitsze objawy uczulenia - katar sienny, astmê, wysypkê. Alergia rozwija siê najczêœciej na pod³o¿u dziedzicznym (mówimy wtedy o atopii). Wyró¿niamy kilka postaci alergii:
Alergia pokarmowa - uczulenie na pewne sk³adniki pokarmowe, u niemowl¹t najczêœciej na bia³ka mleka krowiego (skaza bia³kowa). Objawy to: uporczywe kolki, biegunki, wymioty, krew w stolcach, zmiany skórne (np. "lakierowane policzki"), katar. Stosunkowo czêste jest tak¿e uczulenie na jaja kurze, sojê, wo³owinê, cielêcinê, ryby, orzechy (i orzeszki ziemne), kakao, czekoladê, truskawki, poziomki oraz owoce cytrusowe, rzadsze - na bia³ko zbó¿ (gluten). Z alergi¹ pokarmow¹ walczy siê diet¹ eliminacyjn¹ i u 90 proc. dzieci mija ona do koñca 3. roku ¿ycia.
Alergia wziewna - uczulenie na alergeny przedostaj¹ce siê do organizmu drog¹ oddechow¹. Powoduje alergiczny nie¿yt nosa (sezonowy lub ca³oroczny) objawiaj¹cy siê wodnistym katarem, któremu czêsto towarzyszy zapalenie spojówek, ³zawienie i swêdzenie oczu. Leczenie polega przede wszystkim na unikaniu szkodliwego alergenu. Jeœli mimo to wyst¹pi¹ objawy, stosuje siê leki przeciwzapalne i antyhistaminowe (doustne i miejscowe). Nieleczony mo¿e przejœæ w astmê oskrzelow¹. U dzieci powy¿ej 5.-6. roku ¿ycia rozwa¿a siê odczulanie.
Alergia kontaktowa - nadwra¿liwoœæ skóry na kontakt z substancj¹ uczulaj¹c¹, np. z metalami, niektórymi kosmetykami czy proszkami do prania.
Astma alergiczna - przewlek³e zapalenie oskrzeli wywo³ane nadwra¿liwoœci¹ na alergeny wziewne, rzadziej pokarmowe. Przebiega z okresami zaostrzenia i remisji. Kontakt z alergenem powoduje atak dusznoœci i kaszlu. Leczenie polega na unikaniu alergenów oraz regularnym podawaniu leków. Najczêœciej stosuje siê steroidy wziewne (Beclocort, Budesonid, Flixotide), czasem leki antyleukotrienowe (Singulair) lub œrodki beta2-adrenergiczne (Oxis, Serevent). W razie napadu dusznoœci dziecko za¿ywa lek rozszerzaj¹cy oskrzela, który powinno stale mieæ przy sobie (Berotec, Ventolin, Berodual). U dzieci powy¿ej 5.-6. roku ¿ycia rozwa¿a siê odczulanie.
Atopowe zapalenie skóry (wyprysk atopowy, œwierzbi¹czka) - choroba wywo³ana nadwra¿liwoœci¹ na alergeny pokarmowe lub wziewne. Objawia siê najczêœciej ³uszcz¹c¹ siê wysypk¹ na zaczerwienionych, jakby polakierowanych, policzkach. Zmiany obejmuj¹ twarz, zgiêcia ³okci i kolan, tu³ów. Maluch drapie siê, czêsto zaka¿aj¹c skórê. Nale¿y unikaæ alergenów oraz nat³uszczaæ skórê. W okresach zaostrzenia stosuje siê kremy lub maœci z apteki (przy silnych zmianach - maœci sterydowe). U dzieci powy¿ej 2. roku ¿ycia mo¿na je zast¹piæ nowszymi maœciami niesterydowymi (Elidel, Protopic). Dziecko mo¿e dostaæ tak¿e preparaty antyhistaminowe b¹dŸ leki z grupy cromoglikanów (cropoz G). 60 proc. dzieci wyrasta z AZS do koñca 2. roku ¿ycia, dalszych 20 proc. - przed ukoñczeniem piêciu lat.
Dieta eliminacyjna - ca³kowite odstawienie produktów, które mog¹ byæ przyczyn¹ alergii (cel diagnostyczny). Jeœli nast¹pi poprawa - podtrzymuje siê tê dietê przez d³u¿szy czas (cel leczniczy). W przypadku mleka musi ona potrwaæ co najmniej pó³ roku, w przypadku innych alergenów jeszcze d³u¿ej.
Eozynofile - rodzaj krwinek bia³ych. Ich podwy¿szone stê¿enie we krwi i tkankach mo¿e œwiadczyæ o alergii (ale tak¿e o zaka¿eniu paso¿ytami: owsikami lub glist¹ ludzk¹.)
Gluten - bia³ko zbó¿, obecne w pszenicy, ¿ycie i jêczmieniu, które mo¿e uczulaæ (przyczyna ok. 10 proc. alergii pokarmowych). Do niedawna produkty zawieraj¹ce gluten (kasze, pieczywo, makarony) podawano dzieciom pod koniec okresu niemowlêcego. Okaza³o siê jednak, ¿e wbrew wczeœniejszym przypuszczeniom nie ma to znaczenia dla profilaktyki antyalergicznej i zgodnie z najnowszymi zaleceniami gluten wprowadza siê ju¿ w 6.-7. miesi¹cu, bez wzglêdu na to, czy dziecko ma skazê bia³kow¹, czy nie. Uwaga! Alergii na gluten nie nale¿y myliæ z nietolerancj¹ glutenu, czyli celiaki¹ (chorob¹ trzewn¹).
Histamina - wydziela siê pod wp³ywem po³¹czenia immunoglobiny IgE z alergenem; g³ówny mediator reakcji alergicznej, której efektem koñcowym mog¹ byæ zaburzenia trawienne, zmiany skórne, nie¿yt nosa, astma... Leki przeciwhistaminowe s¹ podstawowym orê¿em w walce z najpowszechniejsz¹ alergi¹ IgE-zale¿n¹.
Hydrolizaty mleka krowiego - mieszanki mlekozastêpcze przeznaczone dla dzieci uczulonych na bia³ka mleka krowiego (kazeinowe b¹dŸ serwatkowe). Uzyskuje siê je przez rozdrobnienie ³añcuchów bia³kowych do postaci peptydów (jak w Nutramigenie i Bebilonie pepti), które s¹ tolerowane przez wiêkszoœæ dzieci. Jeœli to nie wystarcza, maluch dostaje tzw. mieszanki elementarne, w których bia³ka rozdrobnione zosta³y na pojedyncze aminokwasy (Bebilon amino). Zazwyczaj po 2-3 miesi¹cach mo¿na przejœæ na Nutramigen lub Bebilon pepti, których wartoœæ od¿ywcza w niczym nie ustêpuje mleku modyfikowanemu.
Immunoglobiny E (IgE) - przeciwcia³a kr¹¿¹ce w nadmiarze we krwi alergików. Wysoki poziom tzw. IgE ca³kowitego wskazuje zazwyczaj na alergiê, choæ nie mówi jeszcze, na co cz³owiek jest uczulony. To wiadomo dopiero po zbadaniu IgE swoistych dla poszczególnych alergenów. Wymaga to ju¿ jednak wyspecjalizowanych metod laboratoryjnych.
Jad owadów - uk¹szenie pszczo³y, osy, trzmiela lub szerszenia dla osób uczulonych mo¿e byæ bardzo groŸne. Je¿eli dziecko mia³o ju¿ kiedyœ siln¹ reakcjê na u¿¹dlenie (dusznoœæ, obrzêk ca³ego cia³a, zapaœæ), trzeba zrobiæ wszystko, ¿eby uchroniæ je przed tym na przysz³oœæ. Odczulanie mo¿na przeprowadzaæ jednak wy³¹cznie w szpitalu pod okiem najbardziej doœwiadczonych alergologów.
Kalendarze pylenia - mapki i wykresy opracowane przez Oœrodek Badañ Alergenów Œrodowiskowych, obrazuj¹ce stê¿enie py³ków ró¿nych roœlin w ró¿nych regionach klimatycznych Polski (www.alergen.info.pl/kalendarz/index.html).
Maœci sterydowe - stosuje siê je w leczeniu AZS, do smarowania miejsc najbardziej zmienionych i tylko do czasu z³agodzenia objawów (wtedy przechodzi siê na maœci nat³uszczaj¹ce). S¹ w postaci preparatów gotowych na receptê (Hydrocortison, Elocom, Cutivate, Locoid) lub sporz¹dzanych na zamówienie.
Odczulanie - wygaszanie nadwra¿liwoœci na alergen za pomoc¹ szczepionek. Metoda polecana zw³aszcza przy alergicznym nie¿ycie nosa i spojówek oraz w l¿ejszych postaciach astmy. Polega na podawaniu wzrastaj¹cych dawek w formie zastrzyków podskórnych lub kropli przyjmowanych doustnie (podjêzykowo). Szczepionki podjêzykowe (s¹ ³atwiejsze i przyjemniejsze w u¿yciu, ale dwa razy dro¿sze) mo¿na podawaæ ju¿ piêciolatkom, z zastrzykami trzeba poczekaæ jeszcze rok. Pe³na kuracja odczulaj¹ca trwa cztery-piêæ lat.
Próba prowokacyjna - sprawdzenie, czy substancja, która dotychczas uczula³a, wci¹¿ jeszcze ma w³aœciwoœci alergizuj¹ce, czy te¿ organizm zd¹¿y³ siê z ni¹ oswoiæ. Mo¿na j¹ przeprowadziæ wy³¹cznie w porozumieniu z alergologiem.
Roztocze - mikroskopijne pajêczaki bytuj¹ce w pobli¿u cz³owieka (na jego skórze, w poœcieli, w kurzu domowym). Ich odchody nale¿¹ do najsilniejszych i najpospolitszych alergenów wziewnych.
Spastyczne zapalenie oskrzeli - spowodowane jest infekcj¹ wirusow¹, której towarzyszy skurcz i obrzêk miêœniówki g³adkiej. Skurcz utrudnia wydychanie powietrza (w czasie wydechu s³ychaæ charakterystyczny œwist). Je¿eli dziecko ma sk³onnoœæ do tego typu zapalenia, to mo¿e to byæ zapowiedzi¹ astmy oskrzelowej w przysz³oœci.
Steroidy wziewne - podstawowe leki stosowane w terapii alergicznego nie¿ytu nosa i astmy, podawane w formie inhalacji. Maj¹ dzia³anie przeciwzapalne. Trzeba je przyjmowaæ stale, choæ dawka i czêstoœæ zale¿y od natê¿enia objawów (sposób dawkowania okreœla lekarz).
Œrodki przeciw roztoczom i pleœniom - kupowane w aptece do spryskiwania wyœcie³anych mebli, dywanów i materaców. Trzeba siê nimi jednak pos³ugiwaæ ostro¿nie, zgodnie z instrukcj¹ producenta. Nie mo¿na spryskiwaæ nimi przedmiotów, które maluch bierze do buzi. Jest te¿ p³yn, który dodaje siê do prania raz na trzy miesi¹ce i preparaty zapobiegaj¹ce mno¿eniu siê pleœni w wilgotnych zakamarkach ³azienki.
Testy skórne - przeprowadza siê je w poradni alergologicznej, ¿eby sprawdziæ, na co dziecko jest uczulone. Kroplê poszczególnych alergenów nanosi siê na skórê i leciutko j¹ zadrapuje. Po 15 minutach lekarz odczytuje wyniki. Jeœli w niektórych miejscach wyst¹pi³o zaczerwienienie i b¹bel, to oznacza, ¿e pod wp³ywem wprowadzonej tam substancji wydzieli³a siê histamina. Alergolog ocenia intensywnoœæ odczynu na skali od "0" (brak reakcji) do "+++++" (reakcja bardzo silna).Testy skórne robi siê dopiero u dzieci trzyletnich. Na jakiœ czas przed badaniem trzeba (w porozumieniu z alergologiem) odstawiæ leki.
Testy z krwi - badanie laboratoryjne, którego celem jest wykrycie we krwi specyficznych IgE - przeciwcia³, które organizm alergika produkuje do walki z okreœlonymi alergenami. Kiedy siê je zidentyfikuje, wiadomo, na co dziecko jest uczulone. Testy z krwi mo¿na robiæ nawet rocznym dzieciom. Choæ s¹ równie miarodajne jak te skórne (w 90 proc.), daj¹ jednak lekarzowi mniej informacji, nie mo¿na ich te¿ przeprowadziæ w ka¿dej poradni alergologicznej. No i s¹ sporo dro¿sze.
Wstrz¹s anafilaktyczny - najsilniejsza uogólniona postaæ reakcji alergicznej, z gwa³townym spadkiem ciœnienia krwi, któremu towarzysz¹ zimne poty i omdlenie. Potrzebna jest natychmiastowa pomoc lekarska.
Zeszyt alergika - notatki, prowadzone dzieñ po dniu, pozwalaj¹ uchwyciæ zwi¹zek miêdzy tym, co dziecko jad³o, w co by³o ubrane, jakich œrodków u¿ywaliœmy do prania i sprz¹tania... a objawami alergii. Po miesi¹cu systematycznych obserwacji udaje siê zazwyczaj wpaœæ na trop alergenu. Nieoceniona pomoc dla alergologa.
|